Günümüzde ihtiyaçlarını gidermek isteyen vatandaşlar özellikle teknoloji, mobilya ve birçok alanda ürün almak için sözleşmeler yapıyor. Kimi zaman okumadan geçtiğimiz bu sözleşmeler aslında oldukça önem arz ediyor. Yapılan bu sözleşmeler sonucunda tüketici sözleşmelerine, tüketicinin bilgisi dışında eklenen maddeler zaman zaman mağduriyetlere yol açıyor. İşte bu mağduriyetlerin önüne geçilmesi adına vatandaşlar hukuki alanda dava sürecini başlatabiliyor. Peki, Tüketici Sözleşmelerinde Haksız Şartlar nelerdir?
Tüketici sözleşmelerinde düzenlenen haksız şartlar dediğimiz zaman akla gelmesi gereken; tüketiciye herhangi bir bilgi vermeksizin, tüketici ile yapılan sözleşmeye eklenen ve tarafların sözleşmeden doğan hak ve yükümlülükleri dürüstlük kuralına aykırı biçimde ilave edilen, tüketici aleyhine sonuç doğuran sözleşme şartları’dır.
Haksız Şartlar; Tüketici ile görüşmeden, bilgi verilmeden taraflar arasında yapılan sözleşmeler ve tüketici ile (tüketici ile mesleki ve ticari amaçla hareket eden kişi arasında) yapılan sözleşmelerde bulunan şartlardır.
Tarafların hak ve yükümlülüklerini dürüstlük kuralına aykırı olacak şekilde, tüketici aleyhine dengesizliğe yol açan sözleşmelerin varlığı halinde tüketici sözleşmelerinde haksız şartların varlığı kabul edilir ve sözleşme yazılmamış sayılır.
Türk Borçlar Kanunu, haksız şartların varlığı halinde sözleşmenin hiç yazılmamış sayılacağını kabul etmiştir. Tüketici’nin Korunması Hakkında Kanun ise tüketici ile akdedilen sözleşmelerde yer alan haksız şartların kesin olarak hükümsüz olacağını, ancak sözleşmede haksız şartlar dışındaki hükümleri geçerliliğini koruyacağı ifade edilmiştir. Bu durumda sözleşmeyi düzenleyen taraf, sözleşmede bulunan ve kesin olarak hükümsüz sayılan şartlar olmasaydı haksız şartlar dışında kalan diğer hükümlerle sözleşmeyi yapmayacak olduğunu da ileri süremez.
Sözleşmeden doğan haksız şartlar, tüketiciyi ilgilendiren bir konu olması halinde tüketicinin korunması hakkında kanun ile çözüme kavuşturulur. Ancak, bu kanunda düzenleme yoksa anlaşmazlık, genel hükümlere göre sonuçlandırılır.
Sözleşmeye dâhil edilen ve tarafların sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerinde dürüstlük kuralına aykırı düşecek biçimde tüketici aleyhine dengesizliğe yol açan sözleşme şartlarının varlığı halinde;
Bir sözleşme şartı önceden hazırlanmış ve sözleşmede yer alması halinde tüketici sözleşme içeriğine etki edemiyorsa, sözleşmede bulunan haksız şartın tüketiciyle müzakere edilmediği kabul edilir.
Sözleşmeyi düzenleyen taraf, bir şartın tüketici ile müzakere edildiğini iddia ediyorsa bunu ispatla yükümlüdür. Sözleşme şartlarının yazılı olması hâlinde, tüketicinin anlayabileceği açık ve anlaşılır bir dilin kullanılmış olması gerekir.
Sözleşmede yer alan bir hükmün açık ve anlaşılır olmaması hâlinde; birden çok anlama gelen veya anlaşılması güç olan hükümler, tüketici lehine yorumlanır.
Sözleşme şartlarının haksızlığının takdirinde, bu şartlar açık ve anlaşılır bir dille yazılmış olmalıdır. Aksi takdirde, hem sözleşmeden doğan edimler arasındaki denge, hem de mal veya hizmetin piyasa değeri ile sözleşmede belirlenen fiyat arasındaki dengeye ilişkin bir değerlendirme yapılamaz.
Av. Osman Talha YILDIZ