Arabuluculuk kurumu 22.06.2012 tarihinde yürürlüğe girerek hukuk sisteminin bir parçası haline gelmiştir. Taraflar uyuşmazlıkların çözümü için dava yoluna gitmekte, dava sayıları arttıkça mahkemelerin iş yükü de bir hayli artmaktadır. Mahkemelerin iş yükünü azaltmak amacıyla uyuşmazlıkların çözümünde başvurulan yolların başında arabuluculuk gelir. Peki nedir bu arabuluculuk?
Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk kanununun 1. Maddesi 2. Fıkrasında; “tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri iş veya işlemlerden doğan özel hukuk uyuşmazlıklarının çözümlenmesinde” başvurulacak yol olarak arabuluculuk kurumu düzenlenmiştir. Aynı kanunun 2. Maddesinde ise arabuluculuk ve arabulucu kavramları şu şekilde tanımlanmıştır; Arabulucu, Arabuluculuk faaliyetini yürüten ve Bakanlıkça düzenlenen arabulucular siciline kaydedilmiş bulunan kişiyi ifade etmektedir.
Arabuluculuk ise, Sistematik teknikler uygulayarak, görüşmek ve müzakerelerde bulunmak amacıyla tarafları bir araya getiren, onların birbirlerini anlamalarını ve bu suretle çözümlerini kendilerinin üretmesini sağlamak için aralarında iletişim sürecinin kurulmasını gerçekleştiren, tarafların çözüm üretemediklerinin ortaya çıkması hâlinde çözüm önerisi de getirebilen, uzmanlık eğitimi almış olan tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin katılımıyla ve ihtiyarî olarak yürütülen uyuşmazlık çözüm yöntemini” ifade eder.
Arabuluculuk, alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinden biri olarak karşımıza çıkar. Arabuluculuk; taraflar arasındaki uyuşmazlıkları üçüncü bir kişi yardımı ile tarafsız olarak, yargılama yapılmadan, mahkemeye gitmeden tarafların sulh olmasını sağlayan bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Taraflar, aralarındaki uyuşmazlığı kendi iradeleriyle veya uyuşmazlık konusu olayın mahkemenin önerisi ile arabulucu eşliğinde çözmeye karar vererek, uyuşmazlık konusunu arabulucuya bildirir. Taraflar Arabuluculuk sayesinde tarafsız bir arabulucu eşliğinde, sorunlarını tartışma ve kendileri için en iyi çözümü bulma fırsatı elde ederler.
Hangi Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk Yoluna Başvurulabilir?
Aile hukukundan doğan uyuşmazlıklar; ayrılık, boşanma, nafaka İş hukukundan doğan uyuşmazlıklar; iş sözleşmesinin haklı neden olmaksızın feshi, işçi mağduriyetleri, Ticari Uyuşmazlıklarda; Ev sahibi ile kiracı ilişkisinden doğan, müteahhit ile yüklenici firma arasında bulunan, ev sahibi ile emlakçı arasında olan uyuşmazlıklarda; Tüketici Hukukundan doğan uyuşmazlıklar v.b. durumlarda arabuluculuk yoluna gidilebilir.
Kimler Arabuluculuk Yapar?
Taraflar arasındaki uyuşmazlıkları çözen tarafsız kişilere arabulucu adı verilir. Arabulucu, uyuşmazlık konusu tarafları bir araya getirerek yaptığı görüşmeler sonucunda dostane bir şekilde çözüm üreten, uyuşmazlığı çözen kişilerdir. Arabulucu olmak için, hukuk fakültesi mezunu olmak, avukatlık mesleğinde asgari 5 yıl çalışmış, arabuluculuk siciline kayıtlı olmak, kasten işlenmiş bir suçtan hükümlü olmamak, üzere birtakım şartlar mevcuttur. Bu şartlar yerine getirilmeden arabulucu olmak mümkün değildir.
Arabuluculuk, zorunlu arabuluculuk ve ihtiyari arabuluculuk olmak üzere ikiye ayrılır. Zorunlu arabuluculuk; bir dava şartı olmakla beraber taraflar dava açmadan önce zorunlu olarak arabuluculuğa başvurmak zorundadır. Dava şartı arabuluculuk yani zorunlu arabuluculuğa başvurulmadan açılan davalar reddedilir.
İhtiyari arabuluculuk ise, isteğe bağlı olarak başvurulan bir yoldur. Taraflar mahkeme aracılığı ile arabuluculuğa davet edilebileceği gibi, dava konusu bir nedenden kaynaklanan uyuşmazlığın çözümünde taraflar dava açmadan önce ya da dava açıldıktan sonra arabuluculuğa başvurabilirler.
Arabuluculuk, bağımsız ve tarafsız olarak arabulucular tarafından yürütülen anlaşmazlık çözüm yöntemidir. Taraflar arasındaki problemleri çözüme kavuşturarak, taraflar arasındaki sorunların konuşularak anlaşma sağlanmasına imkan verir.
Arabulucuların, taraflar arasındaki uyuşmazlıkları çözerken arabuluculuk konusu olaya ilişkin belgeleri taraflarca aksi talep edilmedikçe gizlilik ilkesine uyacak şekilde üçüncü bir kişiye açıklamaması gerektiği kanunla düzenlenmiştir.
Arabuluculuk müzakerelerinde, taraflar arasında uzlaşma sağlandığı takdirde anlaşma tutanağı düzenlenir ve bu anlaşma tutanağının altına her iki tarafça imza atılır. Arabuluculuk anlaşma tutanağı taraflarca imza altına alınması ile bu anlaşma kesinleşmiş bir mahkeme hükmü yerine geçmektedir.
Av. Osman Talha YILDIZ