Makaleler

Gerek online gerekse fiziki olarak her gün farklı kategorilerde milyonlarca ürün satılmaktadır. Bu nedenle alışveriş hayatımızın vazgeçilmez bir parçası haline geldi. Vatandaşlar hemen her gün alışveriş yapmakta ve aldığı ürünleri gerek beğenmediği gerekse farklı nedenlerden iade etmek isterler. Bu nedenle tüketicilerin akılına aldığı ürünleri iade edebilir mi? Tüketicilerin iade hakkı var mıdır? gibi sorular gelmektedir.

Tüketiciler, mağazadan, internetten aldıkları ürünleri ya da aldıkları hizmetleri sözleşmeden cayma haklarını kullanarak 14 gün içinde iade edebilirler. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’da “tüketici sözleşmelerinde tüketicilerin cayma hakkı” düzenlenmiştir.

Tüketicinin cayma hakkı

Taksitle satış sözleşmeleri, tüketici kredisi sözleşmeleri, ön ödemeli konut satışı sözleşmeleri, iş yeri ve dışında kurulan diğer sözleşmeler, mesafeli sözleşmeler, finansal hizmetlere ilişkin mesafeli sözleşmeler ve devre tatil ve uzun süreli tatil hizmeti sözleşmelerinde cayma hakkı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’da düzenlenmiş ve hüküm altına alınmıştır.

Tüketicilerin Korunması Hakkında Kanun’da düzenlendiği üzere; satıcı veya sağlayıcının malın teslimini ya da hizmetin ifasını üstlendiği sözleşmelerde, tüketicinin de hizmetin ya da malın bedelini kısım kısım ödediği taksitle satış sözleşmelerinde tüketici, 7 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir.

Tüketici kredisi sözleşmeleri, ön ödemeli konut satışı sözleşmeleri, iş yeri ve dışında kurulan diğer sözleşmeler, mesafeli sözleşmeler, finansal hizmetlere ilişkin mesafeli sözleşmeler ve devre tatil ve uzun süreli tatil hizmeti sözleşmelerinde ise tüketiciler, 14 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir.

Cayma hakkının kullanıldığına dair bildirimin bu süre içinde satıcı veya sağlayıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir. Satıcı veya sağlayıcı, cayma hakkı konusunda tüketicinin bilgilendirildiğini ispat etmekle yükümlüdür. Satıcı cayma süresi içinde malı tüketiciye teslim etmişse tüketici, malı ancak olağan bir gözden geçirmenin gerektirdiği ölçüde kullanabilir. Aksi takdirde ise tüketici cayma hakkını kullanamaz. Cayma hakkı süresi sona ermeden önce, tüketicinin onayı ile hizmetin ifasına başlanan hizmet sözleşmelerinde de tüketici cayma hakkını kullanamaz.

Tüketiciden kaynaklanan bir sorun olmadığı durumlarda, iade ve cayma hakkı bulunmasına rağmen, satıcı veya sağlayıcı tüketicinin alınan malı iade edemeyeceği ile ilgili birtakım hususlar öne sürebilir. Bu durumlar karşısında tüketiciler, her ilde bulunan tüketici hakem heyetlerine ve tüketici mahkemelerine başvuru yaparak iade haklarını kullanabilirler.

Tüketiciler, internet veya telefon yoluyla yapılan alışverişlerde 14 gün içinde, taksitli alışverişlerde ise 7 gün içinde, hiçbir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin cayma hakkına sahiptir. Olağan bir gözden geçirme ile kullanılan ürünlerde yine tüketiciler cayma hakkına sahiptir. Gözden geçirmenin gerektirdiği ölçüden fazla kullanılan, kullanılmış, eskimiş mallarda ise tüketiciler cayma hakkını kullanamaz.

Cayma hakkını kullanmak isteyen tüketiciler, cayma hakkını kullandığına dair bildirimi yedi/on dört günlük süreler içerisinde satıcıya bildirmiş olması gerekli ve yeterlidir. Tüketicinin cayma hakkına dair bilgilendirildiğinin ispatı ise satıcıya aittir. Tüketiciler tarafından yapılan cayma bildiriminin, satıcı ya da sağlayıcıya yöneltilmiş olması, tüketicilerin iade hakkı için yeterlidir.

Av. Osman Talha YILDIZ

Son dönemlerde dalgalanan döviz piyasası sebebiyle vatandaşlar elinde bulunan paranın değer kaybetmesini önlemek amacıyla yatırımlarını dolar ve euro gibi yabancı para birimlerine yapmaktadır. Ancak bu durum bazı zamanlarda vatandaşlar tarafından Türk Lirası üzerinden kredi çekilerek, döviz alma işlemi şeklinde de gerçekleşiyor. Bu durum karşısında da “kredi çekerek dolar ya da euro almanın” herhangi bir yaptırımı olup olmadığı akla gelen soruların başında yer alıyor.

Yatırım araçlarından olan dolar ve euro gibi yabancı para birimlerine son dönemde rağbet iyiden iye artıyor. Öyle ki bazı vatandaşlar kredi çekerek TL olarak aldıkları parayı dövize çeviriyor. Bankalar vatandaşların, ihtiyaç kredisini ne amaçla kullanılacağını denetlemez. Kredi çekerek döviz almanız banka için bir sorun teşkil etmez.

Bu duruma engel olmak isteyen Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu (BDDK) bankalardan kredi çekerek döviz alanlar hakkında gözetim ve denetim yaparak, müşterilerin amacına uygun olmayan bir şekilde kredi kullanmamasına dair imza almaya başlamıştı ve bankaların iç denetim mekanizmalarının zamanında oluşturulmadığı gerekçesiyle işlem yapmaya başladı.

BDDK, Türk Lirası cinsinden kullandırılan kredilerin amacına aykırı olarak kullandırılması konusunda tespit edilen aykırılıklar hakkında gerekli idari işlemler tesis etmeye başladı. BDDK, gerekli önlemleri zamanında alamayan bankalara yönelik olarak 148/b maddesi gereği 50 bin TL ile 500 bin TL arasında olan cezanın alt sınırdan uygulanmasına karar verdi.

BDDK’nın 24.06.2022 tarihli ve 10250 sayılı Kurul Kararı ise şu şekildedir; “Bilindiği üzere Kurumumuz tarafından daha önce bankalara, kredilerin kullandırım amacına uygun olmayan işlemlerin gerçekleştirilmesinde kullanılmasının engellenmesi için azami özenin gösterilmesi yönünde talimatlar verilmişti. Ancak bazı şirketlerin, döviz borcu ya da döviz yükümlülüğü olmamasına hatta döviz pozisyon fazlası bulunmasına rağmen, TL kredi kullanarak döviz alımı gerçekleştirdikleri ve döviz pozisyonu tuttukları görülmüştür. Yani üretime, istihdama, yatırıma gitmesi gereken uygun koşullu TL ticari kredi kaynakları, gerçek bir ihtiyaç olmadığı halde bazı şirketlerce döviz alımı amacıyla kullanılmaya devam etmektedir. Bu itibarla, finansal istikrarın güçlendirilmesi ve kaynakların daha verimli ve üretken alanlarda kullanılarak kredi sisteminin etkin bir şekilde çalışmasını ve kredilerin amacına matuf bir şekilde kullanılmasını sağlamak amacıyla gerekli görülen bir makro ihtiyati tedbir olarak karar alınmıştır.”

Ancak cezalar kredilerin döviz olarak kullanımından dolayı değil, bankaların buradaki iç kontrol mekanizmasını zamanında oluşturamamasından dolayı kesildi.

Sonuç olarak kredi çekerek döviz almak suç olmamakla birlikte vatandaşların kredi çekip döviz alması durumunda kredi tutarının ödenmesinde uygulanan faiz miktarları çok yüksek olduğu için kredi tutarları ve faiz miktarlarına dikkat etmesi gerekmektedir.

Av. Osman Talha YILDIZ

Üniversitelerin açılmasına kısa bir süre kalırken şimdiden ev bulma telaşı başladı. Özellikle yurtta yer bulamayan yüz binlerce öğrenci kiralık ev ilanlarını araştırıyor. Fakat zaman zaman öğrenciler ve aileleri baktıkları kiralık ilanların açıklamalarında “öğrenciye, bekara” ev verilmeyeceği yönünde yazılarla karşılaşabiliyor. Bu şartların hiçbir geçerliliği olmadığı gibi, vatandaşlar tarafından şikayet edildiğinde bu ilanları verenlere para cezası veriliyor.

6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu ismiyle yürürlüğe giren bu kanun, insan haklarının korunmasını, kişilerin eşit muamele görme hakkının güvence altına alınması gibi hakları güvence altına almaktadır.

Aynı kanunun ayrımcılık yasağı başlıklı 5. Maddesinde; Kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri ve bunlar tarafından yetkilendirilenler, taşınır ve taşınmazları kamuya açık bir şekilde sunarken bu malları edinmek veya kiralamak isteyenler ile bunlar hakkında bilgi almak isteyenler aleyhine, bunların kiralanması, kira akdinin şartlarının belirlenmesi, kira akdinin yenilenmesi veya sona erdirilmesi, satışı ve devri süreçlerinin hiçbirinde ayrımcılık yapamaz.” Şeklinde düzenlenmiştir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi 2016 yılında aldığı bir kararla bekarları ve öğrencilerin mağduriyetini gidermek amacıyla önemli bir kanun tasarısını yapılan oylamayla kabul etmişti. 20 Nisan 2016’da kabul edilen bu tasarı göre “Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu” ismiyle ve 6701 kanun numarasıyla yürürlüğe girmişti. Kanunun amacı şu şekilde tanımlanmıştı:

“Bu Kanunun amacı; insan onurunu temel alarak insan haklarının korunması ve geliştirilmesi, kişilerin eşit muamele görme hakkının güvence altına alınması, hukuken tanınmış hak ve hürriyetlerden yararlanmada ayrımcılığın önlenmesi ile bu ilkeler doğrultusunda faaliyet göstermek, işkence ve kötü muameleyle etkin mücadele etmek ve bu konuda ulusal önleme mekanizması görevini yerine getirmek üzere Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun kurulması, teşkilat, görev ve yetkilerine ilişkin esasların düzenlenmesidir.”Üçüncü maddenin birinci ve ikinci fıkralarında çok net ifadeler yer almaktadır:

Şikayet edilebilir!

Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, ayrımcılık yasağının ihlal edilmesi halinde,  1.000 TL’den 15.000 TL’ye kadar idari para cezası kesme yetkisi vardır.

Ayrımcılık yasağının ihlali hâlinde, bu ihlalin etki ve sonuçlarının ağırlığı, failin ekonomik durumu ve çoklu ayrımcılığın ağırlaştırıcı etkisi dikkate alınarak ihlalden sorumlu olan kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri hakkında bin Türk lirasından on beş bin Türk lirasına kadar idari para cezası uygulanır.

Vatandaşlar, evlerini bekara, öğrenciye kiralamak istemeyen ev sahiplerini, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na, kaymakamlıklara ya da valiliklere şikayet edebilir. Bu sayede din, dil, ırk, cinsiyet, medeni hal gibi ayrımcılıkların da önüne geçilmeye çalışılmıştır.

Av. Osman Talha YILDIZ

Estetik ameliyatı olarak yapılan tıbbi ve cerrahi müdahaleler, kişinin doğuştan ya da sonradan gelen etkenlerle ortaya çıkan dış görünüş bozukluklarını düzeltmek ya da kişinin rahatsız olduğu dış görünüşü değiştirmek amacıyla yaptırmış olduğu cerrahi müdahalelere verilen isimdir.

Estetik müdahale mağdurlarının sayısı her geçen gün artıyor. Güzelleşmek veya daha bakımlı olabilmek için bıçak altına yatan kişiler zaman zaman mağduriyet yaşayabiliyor. Peki, estetik ameliyatı mağduru olanların hakları nelerdir?

Birtakım nedenlerle estetik ameliyatı yaptırmak isteyen vatandaşlar, uzmanlara başvuruyor. Estetik ameliyatı olarak yapılan tıbbi ve cerrahi müdahaleler, kişinin doğuştan ya da sonradan gelen etkenlerle ortaya çıkan dış görünüş bozukluklarını düzeltmek ya da kişinin rahatsız olduğu dış görünüşü değiştirmek amacıyla yaptırmış olduğu cerrahi müdahalelere verilen isimdir.

Estetik ameliyatı olan kişiler öncelikle tedavi amacı ile değil, rahatsızlık veren dış görünüşün değiştirilmesi amacı ile ameliyat olurlar. Bundan dolayıdır ki doktorlar tarafından yapılan estetik ameliyatlar tıbbî müdahale sayılmaz. Hekimin tedavi, amacına yönelik her türlü faaliyet olarak tanımlanan tıbbi müdahalelerde zorunluluk ve gereklilik olmalıdır. Doktor tarafından doğrudan veya dolaylı tedavi amacına yönelik kişinin bedensel ve ruhsal bütünlüğüne yönelik gerçekleştirilen her türlü faaliyet tıbbi ve cerrahi müdahale olup, doğuştan, keyfi ya da rahatsız olunan bir görünümün değiştirilmesi için yapılan estetik operasyonlar bu kapsama girmeyecektir.

Estetik operasyonlar, güzellik ve estetik bir görünüm için yapıldığı için, ameliyatı yapacak olan cerrahın dikkat ve özen yükümlülüğü büyük önem taşımaktadır.

Doktorların yapmış olduğu işlemlerden doğan sorumluluklarında nasıl ki borçlar kanunu hükümleri uygulanıyorsa, estetik cerrahların yapmış olduğu operasyonlardan dolayı ortaya çıkan sorunlardan kaynaklanan sorumlulukta Borçlar Hukuku hükümleri uygulanır.

Bireylerin estetik amaçlı olarak ameliyat olmak istemeleri durumunda kişi ile hekim arasındaki ilişki Türk Borçlar Kanunu uyarınca bir tür eser sözleşmesidir. Eser sözleşmelerinde, iş gören, (estetik ameliyatlarında hekim) hastaya taahhüt etmiş olduğu sonuçlardan sorumlu olur.

Eser Sözleşmesi Nedir?

Eser sözleşmesi, Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiş olup, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmelerdir. Sözleşmede yüklenici eser meydana getirme borcunu yüklenirken, iş sahibi de bunun karşılığında bir bedel ödeme yükümlülüğü doğar ve tarafların bu hususta anlaşmaları gerekir. Estetik operasyonlarda hasta ile doktor arasındaki ilişki de eser sözleşmesidir.

Estetik ameliyatlar sonucuna ortaya çıkan olumsuz bir durum olması halinde zarar gören kişi maddi ve manevi tazminat davası açabilir.

Ayrıca mağdur olan kişi, yapılan operasyon sonucunda sakat kalma, ölüm gibi durumların varlığı halinde doktor müdahalesi sonucu oluşan malullük durumunda ise resmi sağlık kuruluşlarından rapor alarak dava açabilmektedir.

Estetik ameliyatı sonucu mağdur olan kişiler; ölüm halinde  tazminat, geçici veya kalıcı bedensel zararların varlığı halinde tazminat, yanlış tanı ve yanlış tedavi yüzünden uğranılan zararlar nedeniyle tazminat, tedavinin uzatılması yüzünden tazminat, gereksiz yere ameliyat nedeniyle tazminat, hastayı bilgilendirme yükümlülüğünün yerine getirilmemesi nedeniyle tazminat, hasta ve yakınlarının onayı olmadan tedaviye başlanması ve ameliyat yapılmasından dolayı tazminat, sır saklama yükümlülüğüne aykırı davranılmasından dolayı tazminat, acil yardım gerektiren durumlarda hekimin görevini yapmayıp, hastanın ölüm veya sakat kalmasına neden olmasından dolayı tazminat, ilk yardım hizmetini yerine getirmeyerek hastayı geri çeviren hastaneye karşı tazminat, fahiş tedavi masrafları yaptırılması ve gereksiz ücret alınması nedeniyle tazminat davalarını açabilirler.

Av. Osman Talha YILDIZ

Her mesleğin kendine göre zorlukları vardır. Kimi vatandaşlar çalışma koşullarına bağlı olarak zaman zaman belirli faktörlerin etkisiyle sağlık sorunları yaşayabilir. Geçici veya sürekli olarak tekrarlanan, işin devamlılığını engelleyen bu sağlık sorunlarına bedensel ya da ruhsal hastalıklara meslek hastalığı adı verilir. Peki, meslek hastalıkları nelerdir ve işçinin hakları nelerdir?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 14. Maddesinde düzenlenen meslek hastalığı, “Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halleridir.”

Meslek hastalıkları nelerdir?

SGK Sağlık İşlemleri Tüzüğü’nde meslek hastalıkları 5 gruba ayrılmıştır;

A Grubu’nda; Kimyasal maddelerle olan meslek hastalıkları, ağır metaller, çözücüler, gazlar bulunur. B Grubu’nda; mesleki cilt hastalıkları, gürültü ve titreşim, yüksek ve alçak basınçta çalışma, soğuk ve sıcakta çalışma, tozlar, radyasyon, C Grubu; pnömokonyozlar, toz hastalıkları ve diğer mesleki solunum sistemi hastalıkları, bakteri kaynaklı olanlar, virüs kaynaklı olanlar, biyoteknoloji kaynaklı olanlar, psikolojik kaynaklı olan meslek hastalıkları, D Grubu’nda; mesleki bulaşıcı hastalıkları, E Grubu’nda ise; fiziksel etkenlerle olan meslek hastalıkları olarak sayılabilir.

Hastalığın meslek hastalığı sayılabilmesi için gerekli şartlar ise şunlardır; bir iş yerinde sigortalı işçi olarak çalışma şartı, meslek hastalığının işin yapıldığı sırada oluşması şartı, belirli bir süre çalışılması ile meydana gelen bedensel veya ruhsal zararlar ve meslek hastalığı, sosyal sigortalılar yönetmeliği ve tüzüğünde yer alan hastalıklardan olması durumu. Bir de bu hastalık çalışanda fiziksel ve ruhsal yönden bir engelliliğe yol açmalıdır. Hastalığın ani veya tesadüfen oluşan bir hastalık olmaması aksine sürekli ve devamlı bir hastalığın varlığı halinde meslek hastalığından bahsedilebilir.

Maddi ve manevi tazminat davası da açabilir

Bir işçinin meslek hastalığına yakalandığının tespiti halinde Sigortalıya, geçici iş göremezlik ödeneği verilir. Sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanır. Ayrıca Meslek hastalığına yakalanan işçi, işvereni aleyhine iş mahkemelerinde maddi ve manevi tazminat davası da açabilir.

Meslek hastalığı, işten ayrıldıktan sonra meydana çıkmış ve sigortalı olarak çalıştığı işten kaynaklanmış ise, sigortalının bu Kanunla sağlanan haklardan yararlanabilmesi için, eski işinden fiilen ayrılmasıyla hastalığın meydana çıkması arasında bu hastalık için Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikte belirtilen süreden daha uzun bir zamanın geçmemiş olması şarttır. Bu durumdaki kişiler, gerekli belgelerle Kuruma müracaat edebilirler.

Herhangi bir meslek hastalığının klinik ve laboratuvar bulgularıyla belirlendiği ve meslek hastalığına yol açan etkenin işyerindeki inceleme sonunda tespit edildiği hallerde, meslek hastalıkları listesindeki yükümlülük süresi aşılmış olsa bile, söz konusu hastalık Kurumun veya ilgilinin başvurusu üzerine Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun onayı ile meslek hastalığı sayılabilir.

Sigortalının meslek hastalığına tutulduğunu öğrenen veya bu durum kendisine bildirilen işveren tarafından, sigortalı bakımından ise kendisi tarafından, bu durumun öğrenildiği günden başlayarak üç işgünü içinde, iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesi ile Kuruma bildirilmesi zorunludur.

Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen veya yazılı olarak bildirilen hususları kasten eksik ya da yanlış bildiren işverene veya sigortalıya, Kurumca bu durum için yapılmış bulunan masraflar ile ödenmişse geçici iş göremezlik ödenekleri rücû edilir. Meslek hastalığı ile ilgili bildirimler üzerine gerekli soruşturmalar, Kurumun denetim ve kontrol ile yetkilendirilen memurları tarafından veya Bakanlık iş müfettişleri vasıtasıyla yaptırılabilir.

 Av. Osman Talha YILDIZ

Hayatın kaçınılmaz bir gerçeği olan ölümle birlikte mirasçılar, miras bırakanın malları üzerinde tasarruf yetkisine sahip oluyor. Mirasçılar miras bırakanın kiraya verdiği mirası bakımından da hak ve yetkilere sahip oluyor. Miras bırakanın ölümü ile birlikte mirasçılar, kalan taşınmazlarda hali hazırda ikamet eden kiracıların, kiralanan taşınmazı tahliye edip etmemesi gerektiğini merak ediyor. Biz de bu haftaki yazımızda kiralanan taşınmazda bulunan kiracıların, taşınmaz sahibinin ölümü sonrasındaki hukuki durumunun ne olacağını anlatmaya çalışacağız.

Ev sahibinin ölmesi durumunda kiracı için kira sözleşmesi devam eder. Taşınmaz malikinin değişmesi, kira sözleşmesini geçersiz kılmaz. Ev sahibinin ölmesi ile birlikte mirasçılar kira sözleşmesini aynı şekilde devam ettirebilir veya sözleşmeyi yasal fesih bildirim sürelerine uyarak feshedebilirler.

Kira sözleşmesi, kiraya verenin ölümü ile sona ermeyecek olup, ev sahibinin ölümü halinde bütün mirasçılar kendiliğinden kiralayan sıfatını kazanır.

Mirasçılar veraset ilamı çıkartmak zorunda!

İlk olarak mirasçıların kiraya verenin ölümü ile birlikte veraset ilamı belgesi çıkartmaları gerekir. Bu aşamadan sonra ise mirasçılar kiracıya ihtarname çekerek kira bedelinden payına düşeni alabilir. Aynı zamanda mirasçılar söz konusu mülkü satışa çıkarıp, miras payı olan paylarını da alabilir. Bu durumda da mülkü satın alan yeni malik, bir ay içinde taşınmaza ihtiyacı olduğunu belirtir bir ihtarname çekip, ihtiyaç sebebiyle tahliye davası açarak kiracıyı evden çıkarma yoluna gidebilir.

Kiracının ölümü halinde kira sözleşmesi sona erer mi?

Kiracının ölmesi durumunda, kira sözleşmesi ölen kiracının mirasçıları ile devam eder. Kiracının ölümü ile, kiracılık hakkı elbirliği mülkiyeti ile bütün mirasçılarına geçer. Kiracının ölümü halinde kira sözleşmesi kendiliğinden sona ermez. Kiracının ölümü halinde ise yasal mirasçıları kira sözleşmesini feshedebileceği konusunda sorun yoktur.

Türk Borçlar Kanunu’nun 333. Maddesinde düzenlendiği üzere; Kiracının ölmesi durumunda mirasçıları, yasal fesih bildirim süresine uyarak en yakın fesih dönemi sonu için isterlerse sözleşmeyi feshedebilirler. Ölen kiracının mirasçıları, kendiliğinden kira sözleşmesinin tarafı haline gelir. Kiracının ölmesi halinde kiraya veren kira sözleşmesini sonlandıramaz. Bu hak sadece ölen kiracının mirasçılarına verilmiştir. Ölen kiracının mirasçıları, yasal fesih bildirim süresine uyarak en yakın fesih dönemi sonu için sözleşmeyi feshedebilirler.

Türk Borçlar Kanunu’nun 356. Maddesinde ise, kiracının ölümünde sözleşmenin sürdürülmesini isteyen, ölen kiracının ortakları veya bu ortakların aynı meslek ve sanatı yürüten mirasçıları ve ölen kiracı ile birlikte aynı konutta oturanlar, sözleşmeye ve kanun hükümlerine uydukları sürece, taraf olarak kira sözleşmesini sürdürebilirler.

Ölen kiracının mirasçıları, kiracı ölmeden önce nasıl kira bedelini ödeme ve kanundan ya da sözleşmeden kaynaklanan diğer yükümlülüklerini yerine getiriyorsa aynı şekilde yerine getirmekle mükelleftir.

Av. Osman Talha YILDIZ

Evlilik eşler arasında kurulan bir tür sözleşmedir. Evlilikte tarafların fiil ehliyeti olmalıdır. [Fiil ehliyeti tanım olarak şahsın hem hukuki haklardan yararlanması hem de bazı hukuka aykırı işlemlerden sorumlu olması anlamına gelmektedir.] Kendi fiilleriyle hak edinebilen ve borç altına girebilen kimselerin fiil ehliyeti mevcuttur. Ayırt etme gücü yani doğruyu yanlıştan ayırabilen, gerçekleştirdiği eylemlerin sonuçlarını kavrayabilen ve farkında olan kimselerin ayırt etme gücü bulunur.

Akıl hastalığı ise kişinin ayırt etme gücünü ortadan kaldıran, yapmış olduğu eylemin anlam ve sonuçlarını kavrayamayan kimselerdir. Akıl hastalıklarına örnek olarak Şizofreni, Demans, Bipolar, Manik Depresif, Orta veya ağır derecedeki zeka gerilikleri gibi hastalıklar sayılabilir. Akıl hastaları, evlenmelerinde tıbbî sakınca bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemezler.

Akıl hastalıklarının şiddetine ve kişinin ayırt etme gücüne göre evliliğe engel olup olmadığı değişir. Akıl hastalığının, kişinin ayırt etme gücünü büyük ölçüde etkilemediği durumlarda evliliğe izin verilir. Türk Medeni Kanunu’nun 125. Maddesinde yer alan ayrıt etme gücü başlıklı maddesi, ayırt etme gücüne sahip olmayanlar evlenemez. Şeklinde düzenlenmiştir.

Türk Medeni Kanunu’nun 133. Maddesinde ise akıl hastaları, evlenmelerinde tıbbî sakınca bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemezler. Şeklinde düzenleme bulmuştur. Evlenme engellerinden olan akıl hastalıklarında evlenmelerinde tıbbi sakınca bulunan ve fiilin anlam ve sonuçlarını kavrama yeteneğine haiz olmayanların evlenemeyeceği belirtilmiştir.

Türk Medeni Kanunu’nun 145. Maddesinde evlenmenin geçersiz sayıldığı haller düzenlenmiştir. Evlenmenin mutlak butlanla batıl olduğu durumlar arasında eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun bulunması, eşlerden birinde evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması halleri bulunmaktadır. Bu durumlarda evlenme mutlak butlan ile geçersiz olacaktır.

Türk Medeni Kanunu’nun 148. Maddesinde düzenlenen Ayırt etme gücünden geçici yoksunluk hali ise; evlenme sırasında geçici bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olan eş, evlenmenin iptalini dava edebilir. Şeklinde düzenlenmiş olup, evliliğe engel olacak derecede ayırt etme gücü bulunmayan ve akıl hastası olan tarafın evliliği geçersizdir. Bu evlilik mahkeme kararı ile iptal edilebilir ve mutlak butlan davası, Cumhuriyet savcısı tarafından re’sen açılır. Bu dava, ilgisi olan herkes tarafından da açılabilir.

Akıl hastalığı sebebiyle boşanma davası açılabilir mi?

Evliliğin geçersiz olduğu durum ile aynı olarak akıl hastalığı sebebiyle boşanma davası da ancak mahkeme kararı ile olur. Özel boşanma sebeplerinden olan akıl hastalığında, mahkeme akıl hastalığı sebebiyle diğer eş bakımından evlilik birliğinin çekilmez hale gelmesini aramaktadır. Eşlerden biri akıl hastası olup da bu yüzden ortak hayat diğer eş için çekilmez hâle gelirse, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmek koşuluyla bu eş boşanma davası açabilir. Akıl hastalığının geçici olmadığının resmî sağlık kurulunca alınan raporla tespit edilmesi koşulu da akıl hastalığı sebebiyle boşanma davası açılabilmesi için aranan şartlardandır.

Her türlü akıl hastalığı evlenme engeli olmayıp, bu durumun resmi sağlık kurulunca alınan rapor ile tespit edilmesi gerekir. Akıl hastalığının ileride düzelebilme ihtimali olması durumunda ise kişi alacağı sağlık kurulu raporu ile evlenebilir.

Av. Osman Talha YILDIZ

Trafikte yaya, sürücü ve yolcuların güvenli bir trafik ortamı içerisinde seyahat etmeleri amacıyla trafik kuralları düzenlenmiştir. Bu kurallarına uymayan vatandaşlara da son dönemlerde ciddi artışlar yapılan cezalar uygulanmaya başlamıştır. Özellikle de son dönemlerde trafik cezalarında ciddi bir artışa gidilmiştir. Bu artışlar ile cezaların caydırıcı olması hedeflenmiştir. Tüm bu yaptırımlara rağmen bazı vatandaşlar, halen trafik güvenliğini tehlikeye sokarak araç kullanmaya, trafikte yarış yapmaya ve araçları ile drift – spin atmaya devam etmektedir. Peki trafik güvenliğini tehlikeye sokmak suretiyle yapılan hareketlerin cezası nedir?

Ülkemizde 2021 yılı verilerine bakacak olursak toplam 1 milyon 186 bin 353 adet trafik kazası meydana gelirken bu kazaların 998 bin 390 adedi maddi hasarlı, 187 bin 963 adedi ise ölümlü yaralanmalı trafik kazası olmuştur. Özellikle kazaların oluşma sebepleri arasında trafikte yarış yapanlar ve tehlikeli araç kullananlar başta gelmektedir. Trafik güvenliğini tehlikeye sokmak amacıyla trafikte yarış yapmanın, belli idari yaptırımları vardır. Karayolları Trafik Kanunu’nda düzenlenen trafikte yarış yapmak ve bu yarışların gerekli izinler alınmadan yapılması sonucunda uygulanan cezalara idari para cezaları uygulanır.

Yarış ve koşulara ait kurallar

Karayolları Trafik Kanunu’nun 70. Maddesinde düzenlenen Yarış ve koşularda trafik güvenliği bakımından aşağıdaki kurallar uygulanır.

Bir il sınırı içindeki karayolları üzerinde yapılacak yarış ve koşular için o ilin valiliğinden, Birden fazla il sınırları içindeki şehirlerarası karayolları üzerinde yapılacak milli ve milletlerarası yarış ve koşular için İçişleri Bakanlığından izin alınması zorunludur. Bu izin verilirken Bayındırlık Bakanlığının uygun görüşü alınır. İzinsiz yapılan yarış ve koşular görevlilerce derhal durdurulur. Gerekli makamlardan izin alınmadan yarış düzenlenemez. Gerekli makamdan izin almadan karayolu üzerinde yarış ve koşu düzenleyenlere 888 TL idari para cezası verilir.

Trafikte drift ve spin atmanın cezası nedir?

Trafikte drift atmanın cezası Karayolları Trafik Kanunu’nun 67. Maddesinde Araç manevralarını düzenleyen kurallar başlığı altında düzenlenmiş olup; Herhangi bir zorunluluk olmaksızın, karayollarında dönüş kuralları dışında bilerek ve isteyerek aracın el freninin çekilmesi suretiyle veya başka yöntemlerle aracın ani olarak yönünün değiştirilmesi veya kendi etrafında döndürülmesi yasaktır. Bu hükme uymayarak trafikte tehlike oluşturacak şekilde bilerek ve isteyerek drift ve spin atılması durumunda ise kurala uymayan sürücülere 9125 TL idari para cezası verilir ve sürücü belgeleri 60 gün süreyle geri alınır. Ayrıca, araç altmış gün süre ile trafikten menedilir. Bu şekilde sürücü belgesi geri alınanlar psiko-teknik değerlendirmeden ve psikiyatri uzmanının muayenesinden geçirilerek sürücü belgesi almasına mâni hâli olmadığı anlaşılanlara bu Kanun kapsamında verilen trafik idari para cezalarının tahsil edilmiş olması şartıyla geri alma süresi sonunda belgeleri iade edilir.

Drift atma cezası kesilen sürücülerin sürücü belgeleri 60 gün süre ile alınmakta olup, sürücünün cezanın kesildiği tarihten itibaren beş yıl içinde ikinci kez aynı ceza kesilmesi halinde ise sürücü belgesi iptal olur.

Av. Osman Talha YILDIZ

Çalışma hayatında iş yerlerinde bazı zamanlarda problemler yaşanabiliyor. Bu sorunların büyüdüğü ve çıkılmaz bir hal aldığı durumlarda ise işverenler, işin devamlılığı ve iş yerinde çıkacak problemlerin önüne geçmek amacıyla birtakım önlemler alırlar. İş yerlerinde işçiler tarafından ortaya çıkan sorunlara önlem almak için iş verenler, iş sözleşmelerini bazı durumlarda haklı nedenle feshedebiliyor. Bu problemlerden birisi de iş yerinde dedikodu yapmak olarak karşımıza çıkıyor.

İşçinin işverene karşı en temel borçları; iş görme borcu, özen borcu, itaat borcu, sadakat borcu olarak sıralanabilir. İş yerinde işçinin dedikodu yapması da işverenin iş sözleşmesini haklı nedenle fesih sebebi olup, işçiler bu davranışları ile iş yeri düzenini bozmakta ve işe bağlılık noktasında doğru ve uygun olmayan davranışlar sergilemiş olurlar. Bu tür davranış ve tutum sergileyen işçilerin, iş sözleşmeleri tazminatsız olarak feshedilebilir.

Dedikodu yapmak fesih sebebidir

4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinde düzenlenen işverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı, süresi belirli olsun veya olmasın işveren, aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir: sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller, zorlayıcı sebeplerin varlığıdır. İşçinin, işverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, işverenin meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması ve ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallerden olan iş yerinde dedikodu yapmak da iş veren açısından haklı nedenle derhal fesih hakkını doğurur.

Bu madde mucibince iş sözleşmesinin feshedilmesinde işveren, ihbar süresini beklemeksizin, işçinin iş akdini derhal feshedebilir. Bu durumun ortaya çıkması sonucunda da işverenin derhal fesih hakkını kullanma süresi; işveren için tanınmış olan sözleşmeyi fesih yetkisi, işçinin bu tür davranışlarda bulunduğunu işveren tarafından öğrenildiği günden başlayarak altı iş günü geçtikten ve her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl sonra kullanılamaz.

Sadakat borcuna aykırıdır

İşyerinde dedikodu yapmak işçiler açısından çok da aykırı olmayan bir davranış olarak görülebilse de bu davranış işçinin sadakat borcunu ihlal eder. İşçiler sadakat borcu kapsamında iş verene ve işyerine karşı sadık olması gerekir. İşverenin zararına olacak hareketlerden de kaçınması gerekir. İş verenlere karşı sadakatli davranmayan işçiler bakımından işveren, iş sözleşmesini derhal haklı nedenle feshedebilir. Aynı zamanda yapılan dedikodunun işveren hakkında olması da şart değildir. Herhangi bir işçinin dedikodusu da işçinin sadakat borcuna aykırıdır.

İş yerinde dedikodu yapmak, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı bir davranıştır. İşçiler, dedikoduyu, nasıl olsa ispatlanamayacağını düşünerek yaparlar. İşyerinde dedikodu yapmanın ispatı da kolay olup, işçinin iş akdinin feshi için “dedikodu yapmak” yeterli bir sebeptir. İşverenler işçilerin dedikodu yaptığını, iş düzenine aykırı hareket ettiğini öne sürerek, iş akdini haklı nedenle tazminatsız olarak derhal feshedebilecektir.

Av. Osman Talha YILDIZ

Halk deyimiyle çek kırdırma işlemi, vadesi henüz gelmemiş olan çeklerin nakit paraya çevrilmesidir. Özellikle çek vadesinin çok uzun olması ve acil nakit ihtiyacının baş göstermesi nedeniyle binlerce kişi çek kırdırıyor. Peki, çek kırdırmak suç mudur?

Ticaret hayatında hemen her gün kullanılan ve ödeme aracı olan çekler, tacirler arasında nakit akışının döngüsünü sağlarlar. Çekler, bankaya ibraz edildiği zaman ödenmesi gerekse de piyasada tacirler arasında vadeli olarak kullanılır. Çek kırdırma işlemi, çeklerin vadesinden önce normal bedelinin altında ödenmesi ile tefeciler tarafından komisyon alınarak söz konusu çeklerin bozdurulması şeklinde olur. Tefecilere bozdurulmak üzere verilir ve alacaklıya çek karşılığında çek bedelinden iskonto yapılarak para ödenir. Alacaklı iskonto ile çek veya senetteki alacağını adeta satmaktadır. Tefeciler, çek alacaklısına iskonto ettiği para miktarını düşerek geri kalanını vadesinden önce öder. Tefeci ise, elindeki çek veya senedin vadesi geldiğinde alacağını, çekte borçlu gözüken kişiden talep eder. İşte bu işleme çek veya senet kırdırma yoluyla tefecilik suçu denir.

Türk Ceza Kanunu’nun 241. Maddesinde düzenlenen Tefecilik suçu; “Kazanç elde etmek amacıyla başkasına ödünç para veren kişi, iki yıldan altı yıla kadar hapis ve beş yüz günden beş bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.” Şeklinde düzenlenmiştir.

Tefecilik suçu; kazanç elde etmek maksadıyla bir kimseye ödünç para verme, çek, senet kırdırma, veya kredi kartı ile pos cihazlarından para çekme şeklinde işlenebilir.

Tefecilik suçu işlendiğinde, suçun mağduru ile suçu işleyen kişi (fail) arasında para alışverişi dışında bir ilişki olup olmadığı hususu araştırılır. Suçu işleyen (fail) ile suçun mağduru arasında akrabalık, arkadaşlık ya da komşuluk ilişkisinin mevcudiyeti araştırılıp, bu durumların varlığı halinde tefecilik suçunun varlığından söz edilebilir.

Tefecilik suçunun şüphelisinin bir kimseye ödünç para verdiğine dair çek veya senetlerin varlığı suçun ispatı açısından önem arz eder ve suç unsuru olan ve ele geçirilen çek veya senetlerin üstünde yazan isimler tanık olarak dinlenerek suçun işlenip işlenmediği bakımından ispat aracı olarak kullanılabilir.

Tefecilik Suçu

Madde metninde tefecilik fiili suç olarak tanımlanmıştır.

• Tefecilik suçu kasten işlenebilir.
• Sanığın kazanç elde etme kastıyla hareket etmiş olmalıdır.
• Herkes suçun faili olabilir.
• Tefecilik suçuna iştirak mümkündür.
• Tefecilik, zincirleme suç şeklinde işlenebilir.
• Bu suçta, mağdurun suçun işlenmesine rıza göstermesi, hukuka uygunluk sebebi olarak kabul edilmez. 

Senet veya çek kırdırmak suretiyle tefecilik suçu

Vatandaşın ekonomik olarak sıkıntıda olması nedeniyle “onların kötü ekonomik koşullarından faydalanarak” çek veya senet, bedel olarak daha az bir miktar ile devredilerek nakit paraya dönüştürülmesi ile çek kırdırmak suretiyle tefecilik suçu işlenmiş olur. Yani henüz vadesi gelmemiş olan senet ya da çek, üzerinde yazılan miktardan daha az miktar ile başkasına devredilir.

Av. Osman Talha YILDIZ