Osman Talha YILDIZ

Evlilik birliği içinde eşlerin birlikte yaşadığı konuta aile konutu denir. Aile konutu şerhi ise eşlerden birinin diğerinin izni olmadan konut üzerinde satma ya da kiralama gibi bir işlem yapmasını engelleyen bir düzenlemedir.

Aile Konutu, eşlerin yaşamlarını idame ettirmek için oturmak niyetiyle birlikte seçtikleri, müşterek olarak yaşadıkları, fiilen eşler tarafından kullanılan, herkes tarafından bilinen, aile birliğini bir arada tutan, aile konutu niteliği taşıyan bir taşınmazdır.

Aile konutu olarak kullanılan ve eşlerin yaşamını sürdürdüğü yere, konutun tapuda maliki olmayan diğer eş tarafından aile konutu şerhi koyulabilir.

Türk Medeni Kanunu’nun 194. Maddesinde düzenlenen aile konutu şerhi; “Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş, hâkimin müdahalesini isteyebilir. Aile konutu olarak özgülenen taşınmaz malın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir.” Şeklinde düzenlenmiştir.

Aile konutu şerhi nasıl koyulur?

Aile konutu şerhi başvurusu yapıldıktan sonra işlemin gerçekleştirilmesi için ibraz edilmesi gereken belgeler şunlardır;

• Aile konutu şerhi başvuru dilekçesi
• Evlilik cüzdanı
• Başvuran tarafa ait T.C. kimlik numarasının bulunduğu nüfus cüzdanı
• Vukuatlı nüfus kayıt örneği
• Söz konusu meskenin aile konutu olduğunu gösteren, muhtarlıktan alınacak belge.

Bir taşınmaz üzerine aile konutu şerhi koyulabilmesi için, eşlerden birisinin taşınmazın aile konutu olduğunu gösteren bir belgeyi (aile birliği tarafından kullanıldığını gösterir belgeyi) Tapu ve Kadastro Müdürlüğüne başvurarak şerh koydurması gerekir.

Aile konutu olarak tapuda şerh koydurmak için; aile konutu şerhi talep dilekçesi, eşlerin evlilik cüzdanı, nüfus kayıt örneği, nüfus cüzdanı ve şerh koydurulmak istenen mecurun aile konutu olarak kullanıldığını içerir muhtarlıktan alınmış belge ile şerh koyulabilir.

Aile konutu şerhi nasıl kaldırılır?

Eğer eşlerce müştereken kullanılan taşınmaz aile konutu vasfını yitirirse ve yine eşler tarafından yeni bir aile konutu edinilirse aile konutu şerhi kaldırılabilir ancak aile konutu şerhinin terkini bu yolla yapılacaksa malik olan eş, tapudaki şerhin terkinini tapu müdürlüğünden talep edilir. Söz konusu şerh, diğer eşin istemi ile koyulmuşsa, bu eş de şerhin kaldırılmasını isteyebilir. Mahkeme kararı ile konulan aile konutu şerhinin yine mahkeme kararı ile kaldırılması gibi bir zorunluluk da yoktur.

Aile konutu şerhinin kaldırılmasını isteyen eşlerin şerhin terkini davası açmaları gerekir. Açılan davada, eşler tarafından kullanıldığı iddia edilen taşınmazın aslında aile konutu niteliğine hiç sahip olmaması, aile konutu niteliğinin sonlandığının ispati gereklidir. Tapuda kayıtlı olan taşınmazın sahibinin aile konutu şerhinin kaldırılmasını dava yolu ile istemesi, bu şerhin kaldırılması için tek başına yeterli değildir.

Aile konutu şerhinin kaldırılması için; eşlerin boşanması, evliliğin iptali, eşlerden birinin ölümü, aile konutu şerhini koyduran ve tapuda malik olmayan eşin talebi gereklidir.

Bir konut üzerine eşler tarafından aile konutu şerhi koyulmamış olması durumunda eğer bu taşınmaz satılırsa, tapu iptal davası ile tapu kaydı eski hale getirilebilir.

Netice olarak aile konutu şerhi müşterek bir şekilde yaşamını sürdüren eşler için, tapu maliki olmayan diğer eşe verilmiş ve tapu sahibi eşin taşınmazı tek başına satması, kiralaması gibi tasarruflarını engelleyen bir haktır. Tapuya şerh düşülerek yapılan aile konutu şerhi işlemi, tapu maliki olmayan eşi de koruma altına alarak, özellikle de boşanma davalarında, eşlerin birlikte kullandıkları konut üzerindeki haklarını da korumaktadır.

Av. Osman Talha YILDIZ

Türkiye’de çalışanların % 15,1’i haftada 60 veya daha fazla saat çalışıyor. Bu da haftada bir gün izin yapıldığında günde en az 10 saat çalışılması anlamına geliyor. İşçiler iş yoğunluğu ve işin yetişmemesi gibi sebeplerle fazla çalışma yapmak zorunda kalıyor. Bu nedenle yüz binlerce işçi yapılan fazla çalışmanın hukuki anlamda ve kanun kapsamında zorunlu olup olmadığını ve ne gibi haklara sahip olduklarını merak ediyor. Biz de bu haftaki yazımızda işçilerin fazla çalışma yapmasının zorunluluk olup olmadığını ve fazla çalışmanın ne gibi durumlarda mümkün olabileceğini açıklamaya çalışacağız.

Fazla çalışma normal fazla çalışma, zorunlu nedenlerle fazla çalışma ve olağanüstü durumlarda fazla çalışma olarak üçe ayrılır ve işçilerin haftalık 45 saatin üstünde yapılan çalışmaları da fazla çalışma olarak kabul edilir. 4857 sayılı İş Kanunu’na göre, çalışma süresi haftada en fazla 45 saattir. Yani bir işçi haftalık 45 saatin üstünde çalışma yapamaz. Bu süre iş sözleşmesi ile artırılamaz ancak taraflarca azaltılmasına karar verilebilir. Bu süre, haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünür. Çalışma süreleri, bir günde en fazla 11 saati aşmamak koşulu ile haftalık olarak bölüştürülebilir. Haftalık 45 saati aşan çalışmalar için işçiye fazla mesai ücreti ödenir. İşçi tarafından fazla çalışılan her 1 saat için esas ücretin %50’si oranında artırılması koşulu ile ödenir.

Fazla çalışma ücreti

4857 Sayılı İş Kanunu’nun 41. Maddesi ve devamında düzenlenen fazla çalışma;

“Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır. Denkleştirme esasının uygulandığı hallerde ise, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile, bazı haftalarda toplam 45 saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.

 Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle 45 saatin altında belirlendiği durumlarda, uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve 45 saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının %25 yükseltilmesiyle ödenir.

Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında 1 saat 30 dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında ise 1 saat 15 dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir. İşçi hak ettiği serbest zamanı 6 ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanabilir. Kanunda yazılı sağlık nedenlerine dayanan kısa veya sınırlı süreli işlerde ve gece çalışması yapılan işlerde fazla çalışma yapılamaz. Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir. Fazla çalışma süresinin toplamı 1 yılda 270 saatten fazla olamaz.

Zorunlu nedenlerle ve olağanüstü hallerde fazla çalışmalar dışında yer altında maden işlerinde çalışan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz. Yer altında maden işlerinde çalışan işçilere, haftalık 37 buçuk saati aşan her 1 saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının %100’den az olmamak üzere arttırılması suretiyle ödenir.

Fazla çalışmanın yasaklandığı haller

-Gece çalışmalarında yapılan işlerde; maden ocakları, tünel inşaatı işlerinde,

-Yer altında ve su altında yapılan gece çalışması gereken işlerde,

-18 yaşını doldurmamış işçilerde,

-Doktor raporu ile fazla çalışmaya sağlığı elvermeyenlere,

-Gebe, emziren, yeni doğum yapan işçilere fazla çalışması yasaklanmıştır.

 Zorunlu nedenlerle fazla çalışma

Gerek bir arıza sırasında, gerek bir arızanın mümkün görülmesi halinde yahut makineler veya araç ve gereç için hemen yapılması gerekli acele işlerde, yahut zorlayıcı sebeplerin ortaya çıkmasında, işyerinin normal çalışmasını sağlayacak dereceyi aşmamak koşulu ile işçilerin hepsi veya bir kısmına fazla çalışma yaptırılabilir. Bu durumda fazla çalışma yapan işçilere uygun bir dinlenme süresi verilmesi zorunludur.

 Olağanüstü hallerde fazla çalışma

Seferberlik sırasında ve bu süreyi aşmamak şartıyla yurt savunmasının gereklerini karşılayan işyerlerinde fazla çalışmaya lüzum görülürse işlerin çeşidine ve ihtiyacın derecesine göre Cumhurbaşkanı günlük çalışma süresini, işçinin en çok çalışma gücüne çıkarabilir.

 Sonuç olarak, fazla çalışma 270 saatten fazla olamaz. Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma olup, günlük bir saatlik fazla çalışma için işçiye verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının %50 yükseltilmesi suretiyle ödenir.

Fazla çalışma yapılması gereken durumlarda mutlaka işçinin yazılı onayının alınması gerekir. Fakat zorunlu nedenlerle fazla çalışma veya olağanüstü hallerde fazla çalışma yapılması durumunda işçinin onayı gerekmez. İşçinin onayı olmadan yapılan fazla çalışmalarda idari para cezası uygulanır.

İşin yetişmesi, arıza v.b. gibi sebeplerle yapılacak olan zorunlu nedenlerin varlığı halinde fazla çalışma yapılması durumunda, olağanüstü hal, seferberlik gibi olağanüstü durumların varlığı halinde yapılacak olan fazla çalışmalarda ise işçinin onayı alınmadan fazla çalışma yaptırılabilir.

Av. Osman Talha YILDIZ

Borçlu olan bir kişinin borcunu ödemediği takdirde onun yerine borcu ödeyeceğini taahhüt eden kişiye kefil denir. Borçlunun borcuna kefil olma durumlarında alacaklıya karşı kefilin de sorumlu olduğu sözleşmelere, kefillik sözleşmeleri denir.

Kefalet sözleşmesi alacaklıya büyük bir güvence sağlarken kefili ise birtakım yükümlülükler altına sokar. Türk Borçlar Kanunu’nun 581 ile 603. Maddeleri arasında düzenlenen Kefalet Sözleşmeleri ile borçluya kefil olan kişiler, alacaklıya karşı bir güvence vermiş olur. Alacaklılar, borçlunun borcunu ifa etmemesi sonucunda kefilin mal varlığına başvurarak aynı borçluymuş gibi işlem yapabilirler. Kefiller, alacaklı ile borçlu arasında hukuki ihtilaftan doğan bir borcun ödenmemesi sebebiyle borçlu gibi alacaklıya karşı borcu üstlenirler. Yani kefil, borçlunun alacaklıya karşı olan borcunu ifa etmemesinden dolayı doğabilecek zararlardan kendi malvarlığı ile sorumlu olur.

Asıl borçlu kefalet sözleşmesinin tarafı olmayıp, kefalet sözleşmesinin tarafları borcun alacaklısı ile kefildir. Bu sözleşme yalnızca kefile borç yükleyen bir sözleşmedir. Bu sözleşmelerde borç altına giren kefildir ancak kefalet sözleşmeleri borçluya ait bir borcun varlığı olmadan da kurulamaz. Asıl borç sona erdiğinde ise kefilin borcu da sona erer. Kefilin borcu ve bu borcun sona ermesi, alacaklı ile borçlu arasında akdedilen ve asıl borç sözleşmesinden doğan borcun varlığına ve sona ermesine bağlıdır.

Eğer alacaklı, kefalet konusu alacağı devrederse, kefillik sözleşmesindeki haklar da yeni alacaklıya geçer. Alacaklı için önemli olan asıl borçlu ile aralarında bulunan borç ilişkisinden dolayı yerine getirilmesi gereken edimi elde etmektir.

Kefalet sözleşmesinin şartları

1-) Alacaklının kefile başvurabilmesi için alacağını asıl borçludan alamamış olması gerekir.

2-) Asıl borç ilişkisi geçerli olmalı ve bu borcun maddi değeri olmalıdır.

3-) Gelecekte ortaya çıkacak bir borç için de “borcun belirli olması durumunda” kefalet sözleşmesi yapılabilir.

4-) Kefil olacak kişinin ayırt etme gücüne sahip, 18 yaşını doldurmuş ve kısıtlanmamış olması gerekir.

5-) Kefalet sözleşmesinin yazılı olması gerekir.

6-) Evli olan eşlerde diğer eşin, kefalete rıza göstermesi gerekir. Sözleşme kurulduktan sonra yapılan ve eşin lehine olan değişikliklerde ise eşin rızası aranmaz.

7-) Kefilin, sözleşme ile sorumlu tutulduğu azami değer belirtilmeli ve kefalet tarihi elle yazılmalıdır.

😎 Kefilin sorumluluğu, kefalet sözleşmesi ile belirlenen miktar ile sınırlıdır.

9-) Bu sözleşmelerde sonradan ve kefilin sorumluluğunu artıran değişiklikler, kefalet için öngörülen şekle uyulmadıkça hüküm doğurmaz.

Sözleşmenin sona ermesi

Kefalet Sözleşmesi hangi sebeple olursa olsun, asıl borç sona erince, kefil de borcundan kurtulur ve sözleşme sona erer. Borçlu ve kefil sıfatı aynı kişide birleşmiş olursa, alacaklı için kefaletten doğan özel yararlar saklı kalır.

Bir gerçek kişi tarafından verilmiş olan her türlü kefalet, buna ilişkin sözleşmenin kurulmasından başlayarak on yılın geçmesiyle kendiliğinden ortadan kalkar. Kefalet, on yıldan fazla bir süre için verilmiş olsa bile, uzatılmış veya yeni bir kefalet verilmiş olmadıkça kefil, ancak on yıllık süre doluncaya kadar takip edilebilir. Kefil, alacaklının kefalete güvenmesi sebebiyle uğradığı zararı gidermekle yükümlüdür.

Süreli kefalette kefil, sürenin sonunda borcundan kurtulur. Süreli olmayan kefalette kefil, asıl borç muaccel olunca, adi kefalette her zaman ve müteselsil kefalette ise, kanunun öngördüğü hâllerde, alacaklıdan, bir ay içinde borçluya karşı dava ve takip haklarını kullanmasını, varsa rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takibe geçmesini ve ara vermeden takibe devam etmesini isteyebilir.

Asıl borçlunun ya da kefilin ölmesi, kefalet sözleşmesini sona erdirmez. Kefilin borcu, kefillik sözleşmesi ile teminat altına alınan borcun ödenmemesinden dolayı alacaklının zarara uğramaması ve alacağını garanti altına alması için bir karşılıktır.

Av. Osman Talha YILDIZ

Teknolojinin hayatımıza girmesiyle birlikte hukuk sisteminde birtakım değişiklikler yaşanmıştır. Bununla beraber özellikle kamera kayıtları ve ses kayıtları da zaman zaman mahkemelerde delil olarak kullanılabiliyor. Fakat ses kaydı almanın Türk Ceza Kanunu’nda haberleşmenin ve özel hayatın gizliliğini ihlal ettiğini ve ayrıca kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması da suç teşkil etmektedir.

Günümüzde, teknolojik alanda meydana gelen gelişmelerin doğal bir sonucu olarak yediden yetmişe hemen hemen herkeste ses kaydı yapma özelliğine sahip telefonlar bulunmaktadır. Vatandaşlar tarafından yapılan ses kayıtlarının mahkemelerde hukuki anlamda “suç vasfının ortaya çıkarılması açısından” delil teşkil edebilmesi için ise hukuka uygun bir şekilde elde edilmesi gerekiyor. Peki hangi durumlarda ses kaydı almak hukuka uygun delil sayılır ve mahkemelerde hukuka uygun delil niteliği teşkil eder?

 Ses kaydı delil olarak kullanılabilir mi?

Hukuka uygun bir şekilde elde edilen ses kayıtları mahkemelerde delil olarak kullanılabilir. Ses kayıtlarının hukuka uygun bir şekilde elde edilebilmesi için ise;

– Ses kaydı yapan kişinin kendisine veya yakınına karşı işlenmekte olan (cinsel saldırı, cinsel taciz, hakaret, tehdit, iftira veya şantaj v.b. gibi) bir suç olduğunda veya kendisine veya yakınına yönelen, onurunu zedeleyen, haksız bir saldırıyı önlemek için,

– Kendisine veya bir yakınına karşı yapılan haksız bir saldırı karşısında bu saldırıyı def etme imkanının olmaması,

– Tesadüf eseri gerçekleşen ve bir anda gerçekleşen bir olay karşısında bir kişi tarafından alınan ses kayıtları,

– Delillerin kaybolmasını engellemek amacıyla yapılan ses kayıtları,

– O an için kolluk kuvvetlerine ulaşma imkanı yoksa, ses kaydını yetkili mercilere sunmak amacıyla yapılmışsa,

ve kişinin rızası ile yapılan ses kayıtları suç teşkil etmeyecek olup, hukuka uygun elde edilmiş delil olarak kabul edilir. Ancak mahkemede kullanmak amacıyla delil elde etmek amacı ile, planlanarak yapılan ses kayıtları hukuka aykırı delil niteliğinde olup, yargılama aşamasında delil olarak kullanılamaz.

Ses kaydı boşanma davalarında delil olarak kullanılabilir mi?

Bir diğer durum ise boşanma davalarında ses kayıtlarının delil olarak kullanılıp kullanılamayacağıdır. Eşinin, sadakat yükümlülüğüne aykırı davranışları dolayısıyla bu durumun ispati için diğer eşin başka türlü delil elde etme imkanının mümkün olmaması halinde, alınan gizli ses kaydı hukuka uygun delildir. Ancak bu durum boşanma sebebi sayılmakta olup, evlilik birliği içerisinde güven sarsıcı bir hareket olarak değerlendirilir. Yine de alınan bu ses kayıtları boşanma davalarında delil olarak kabul edilir.

Kaybolma olasılığı bulunan delilleri muhafaza altına almak, daha sonra açılan boşanma davasına sunmak, karşı tarafın geçimsizliğinin sebebini ortaya koymak, ve yine karşı tarafın olumsuz tutum ve davranışlarını ispatlamak amacıyla alınan ses kayıtları hukuka uygun delildir.

Gizlice alınan ses kayıtları boşanma davalarının önemli bir delili haline gelmekle beraber, bu kayıtların delil niteliği taşıyabilmesi için sırf boşanma davasında delil elde etmek ve delil olarak kullanmak amacıyla “sistematik bir şekilde planlanarak (planlı bir şekilde) yapılmaması” gerekir. Bu şekilde yapılan ses kayıtları hukuka aykırı delil niteliğindedir.  Karşı tarafı yönlendirerek ve cevabını almak istediği soruları sorarak yapılan ses kayıtları hukuka aykırı delil niteliğinde olup, boşanma davalarında da mahkemede delil olarak kullanılamaz.

Av. Osman Talha YILDIZ

 Çalışma hayatı insanın sosyal hayattaki en önemli konumunu ve insan yaşamının büyük bir kısmını oluşturur. İşçiler, hem hayatını idame ettirmek hem de ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla mesai harcarlar. Bu çalışmanın karşılığı olarak en doğal hakları olan ücretleri işverenlerden talep ederler. Bunun yanında, bir iş yerinden ayrılan işçi için işverenler tarafından işçinin tüm haklarını aldığını içeren belgeler imzalatılır. İşte bu belgeye de ibraname adı verilir. İbranamelerde, işveren tarafından yazılan her şey geçerli olmayabilir. Peki imzalanan ve ibraname adı verilen bu belgelerin geçerli olması için ne gibi şartlar gereklidir?

İşçilerle işverenler arasında yapılan iş sözleşmelerinde işçiler çalıştıkları süre boyunca bütün hak ve alacaklarını aldığını, dava açma hakkından feragat ettiğini, ücret alacaklarının hepsinin ödediğini içeren belgeler imzalarlar. İmzalanan bu İbra sözleşmelerinin de elbette bir kısım şartları bulunur. Bu şartları şu şekilde sıralayabiliriz.

 Türk Borçlar Kanunu’nun 420. Maddesinde düzenlenen ibranamenin geçerlilik şartları hüküm düzenlenmiştir.

1-) İbranamenin ilk şartı; İşçinin işverenden, “alacağına ilişkin yapmış olduğu ibra sözleşmesinin” yazılı olmasıdır.

2-) İbranamenin bir diğer şartı ise, işçi ile işveren arasında yapılan ibra sözleşmesinin tarihi itibarıyla “iş sözleşmesinin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması” gerektiğidir. İş sözleşmesi sona eren işçi, iş ilişkisinin sona ermesinden en erken 1 ay sonra ibraname imzalaması gerekir. Bir ay dolmadan işçiye imzalatılan ve “üzerine 1 ay sonrasının tarihi atılan ibranameler için” işçi tarafından ibranamenin geçersiz olduğu sebebiyle de alacak davası açılabilir.

3-) İbra konusu alacağın türünün ve miktarının ibranamede açıkça belirtilmesi ve işçiye yapılan ödemelerin işçinin hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılması gerekir.

Bu unsurları taşımayan ibra sözleşmeleri veya ibranameler kesin olarak hükümsüz olup, hukuki sonuç doğurmayacaktır.

Hakkın gerçek tutarda banka aracılığı ile ödendiğini ihtiva etmeyen ibra sözleşmeleri veya ibra beyanını muhtevi diğer ödeme belgeleri, içerdikleri miktarla sınırlı olarak makbuz hükmündedir.  Yani işçiye imzalatılan ibranameler ile işçinin banka hesabına gönderilen ödemeler makbuz hükmünde olup, işçi, imzaladığı ibraname karşılığında banka aracılığı ile almış olduğu bedel için hiçbir bedel almadığını iddia edemeyecektir.

Bu hükümleri içermeyen ibraname sözleşmeleri ve işçiye yapılan ödemeler geçersiz olacaktır.

 İbraname ile dava açma hakkından vazgeçen işçiler, işçi alacaklarını alamadıkları takdirde yine genel mahkemelerde dava açabilirler. Yine fazla mesai sebebiyle imzalanan ibranameler de geçersiz olup, bu alacakların ödendiğine ilişkin de ibraname düzenlenemez. Örneğin, işçinin yıllık izinlerini kullandığına dair ibraname düzenlense dahi, yıllık izin defterinin imzalanması hukuken zorunlu olduğu için, yıllık izin defterini imzalamayan işçiler bakımından da işçilerin yıllık izinlerini kullandığına dair imzaladıkları ibranameler de geçersizdir.

Yukarıda saymış olduğumuz veTürk Borçlar Kanunu’nda düzenlenen ibranamenin geçerlilik şartlarını taşımayan ibra sözleşmeleri geçersiz olup, kesin olarak hükümsüzdür. İbranamenin bağlayıcılığı karşılıklı güven esasına dayalı olup, ibraname imzalayan işçi, imzaladığı ibraname sözleşmesinde hak ve alacaklarını almış olduğunu beyan etse dahi işçiler tazminat alacakları, fazla mesai alacağı, yıllık izin alacağı ve bunun gibi alacakları için işçilik alacağı davası açabilirler.

İbranameler, işçilerin bütün alacaklarını aldığı ve başkaca hiçbir alacağı kalmadığını beyan ettikleri ibra sözleşmeleridir. Ancak işçiler, işçilik alacaklarına dair dava zamanaşımı süresinin geçmediği her durumda dava açarak işçilik alacaklarını talep edebilirler. İbraname ile işçinin banka hesabına gönderilen ödemeler ise bu alacaklardan mahsup edilir.

Av. Osman Talha YILDIZ

Gelişen teknolojinin de etkisiyle beraber, ses ve görüntü kaydeden kameralar gibi üst düzey güvenlik önlemleri hemen her yerde alınmaya başladı. Ancak güvenlik önlemleri de bazı durumlarda yetersiz kalmakta ve hırsızlık gibi olaylar hali hazırda yaşanmaya devam etmektedir. Müşteriler bu gibi olaylarla karşılaştığı takdirde, derhal işletene haber vermeli ve bu durumun tutanak altına alınmasını talep etmelidir.

Bu yazımızda; Otellerde ve alışveriş merkezlerinde sıkça karşılaştığımız “kaybolan eşyalarınızdan müessesemiz sorumlu değildir” ibarelerinin hukuki geçerliliği var mıdır? Otel, pansiyon, devre mülk gibi konaklama yerlerinde veya alışveriş merkezlerinde meydana gelen hırsızlık olaylarında mağdur olan bir müşterinin çalınan ya da kaybolan bir malından dolayı kim ve hangi şekilde sorumlu olacak? Otel, pansiyon gibi konaklama yerlerini işletenlerin sorumluluğu olacak mıdır? Eşyaları kaybolan ya da zarar gören vatandaşlar ne yapmalıdır? Bu gibi sorulara cevap vermeye çalışacağız.

Alışveriş merkezlerinde kaybolan eşyalardan kim sorumludur?

Alışveriş merkezleri gerek kamera gerekse x-ray cihazları gibi yüksek güvenlik önlemlerinin olduğu alanlardır. Alışveriş merkezlerinde bulunan mağaza kabinlerinde, otoparklarda, “Çalınan ve kaybolan eşyalarınızdan müessesemiz sorumlu değildir” şeklinde yazılan ibareler mevcuttur. Bu ibarelerin hiçbir geçerliliği olmadığı gibi güvenli bir alışveriş imkanı sağlama yükümlülüğü de kanun ile işletenlere verilmiştir. Bu tür yazıların hukuki açıdan hiçbir geçerliliği bulunmamakla birlikte, vatandaşların kendi kusuru olmaksızın meydana gelen hırsızlık olaylarından ve kaybolan eşyalarından dolayı tazminat talep etme hakkı da olacaktır. Alışveriş merkezlerindeki mağazaların bu sorumluluğu TKHK’da bulunan hizmet sorumluluğu olup müşteri zararın tazminini talep edebilir. Bu sorumluluk kapsamında müşterinin mal güvenliği de koruma altına alınmıştır. Bu sorumluluk müşterinin kendi kusurunun olmadığı durumlarda mevcuttur. Ancak müşterinin kusurundan dolayı da sorumluluk işletene ait olmayacaktır.

Mağaza, gelen müşterilere huzur ve güven içinde alışveriş ortamı sağlamalıdır. Mağazada kamera sistemleri mevcut olmalıdır. Ancak müşteriler de kıymetli eşyalarını soyunma kabininde bırakmamalıdır. Soyunma kabininde kıymetli eşyasını bilerek bırakan müşteriler de kusurludur. Örneğin müşterilerin, alışveriş araçlarının içine değerli eşyalarını bırakmaları özen yükümlülüğüne aykırı olur ve vatandaşlar kişisel eşyalarını korumada kendilerinden beklenen özeni göstermeleri gerekir.

Bir alışveriş merkezinde böyle bir durumla karşılaşan kişiler, öncelikle mağaza görevlisine haber vererek durumu tutanak altına almalıdır. İçinde bulunulan mağazadan uğranılan zararın karşılanması talep edilmelidir. Mağaza zararı karşılamayı kabul etmediği takdirde ise müşteri tarafından Tüketici Hakem Heyeti’ne başvurularak zararın tazmini talepli başvuru yapılmalıdır.

 Otellerde kaybolan mallardan kim sorumludur?

Vatandaşların konaklamak için gittikleri otel, tatil köyü, devre mülk ve bunun gibi yerlerde meydana gelen hırsızlık durumlarında ya da bu gibi yerlerde kaybolan eşyalarından dolayı doğan sorumluluk Türk Borçlar Kanunu’nun 576. vd. maddelerinde düzenlenmiştir.

“Konaklama yeri, garaj, otopark ve benzeri yerleri işletenlere bırakma” başlıklı madde hükmünde; “Konaklama yerinde işletenlerin sorumluluğu, Koşulları ve kapsamı düzenlenmiştir.

Otel, motel, pansiyon, tatil köyü gibi yerleri işletenler, konaklayanların getirdikleri eşyanın yok olması, zarara uğraması veya çalınmasından sorumludurlar. Ancak işletenler, zararın bizzat konaklayana veya onu ziyarete gelen ya da beraberinde veya hizmetinde bulunan kimseye yükletilebilecek kusurdan, mücbir sebepten ya da eşyanın niteliğinden doğduğunu ispat etmekle, bu sorumluluktan kurtulurlar. Bu sorumluluk, işletenlere veya çalışanlarına bir kusur yüklenmedikçe, konaklayanlardan her biri için, günlük konaklama ücretinin üç katıdır.

Otellerde kaybolan mallardan dolayı işletenin sorumluluğunun kalkması için; Konaklayanın zararını öğrenir öğrenmez işletene bildirmesi gerekir. Aksi takdirde konaklayan kişi, bu hakkını kaybeder. Otel İşletenler, “böyle bir sorumluluk üstlenmediğini veya sorumluluğun bu kanunda gösterilmemiş olan bir koşula bağladığını, herhangi bir yolla ilan etse bile,” sorumluluktan kurtulamaz.

Garaj, otopark ve benzeri yerleri işletenler ise, kendilerine bırakılan veya çalışanlarınca kabul edilen eşyaların yok olmasından, zarara uğramasından veya çalınmasından sorumludurlar. Ancak işletenler bu kusurdan, mücbir sebebin varlığı halinde ya da eşyanın niteliğinden doğduğunu ispat etmekle, bu sorumlulukktan kurtulurlar. Ancak, garaj, otopark ve benzeri yerleri işletenlerin sorumluluğu, kendilerine veya çalışanlarına bir kusur yüklenmedikçe, saklananların her biri için alınan günlük saklama ücretinin on katını aşamaz. İşleten böyle bir sorumluluk üstlenmediğini ilan etse bile, sorumluluktan kurtulamaz.

Otel, pansiyon v.b. gibi konaklama yerlerinde konaklayan müşteriler, bu gibi durumlarla karşılaştığında, kendi kusuru ile bu olaya sebebiyet vermedikleri takdirde işletenlerin sorumluluğuna gidebileceklerdir.

Av. Osman Talha YILDIZ

İsim ve soy isim değiştirme davası, mevcut isim ve soy isminden memnun olmayanların isimlerini değiştirmek için başvurabileceği bir dava türüdür. Kişinin kullanmış olduğu isme aidiyet duygusu hissetmemesi, toplumda farklı bir isimle tanınıyor olması, isminin toplum tarafından gülünç diye tabir edilen bir şekilde çağrışım uyandırması ve birçok sebep bu davanın açılması için gerekçe olarak kabul edilebilir.

Türk Medeni Kanunu’nun 27. Maddesinde düzenlenen “adın değiştirilmesi” ancak, haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir. Dava sonucunda adın değiştirildiği nüfus siciline kayıt ve ilân olunur. Ad değişmekle kişisel durum değişmez. Adın değiştirilmesinden zarar gören bir başka kimse, bunu öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde değiştirme kararının kaldırılmasını dava edebilir. Mahkeme ancak haklı nedenlerin varlığı halinde kişinin ad ve soyadının değiştirilmesine karar verir. Şeklinde düzenlenmiştir.

Soyadı Kanunu’nun 3. Maddesinde ise; “Rütbe ve memuriyet, aşiret ve yabancı ırk ve millet isimleriyle umumi edeplere uygun olmayan veya iğrenç ve gülünç olan soyadları kullanılamaz.” Şeklinde düzenlenmiş yabancı millet isimleri ve gülünç olan soyadların kullanılamayacağı hüküm altına alınmıştır.

Hangi durumlarda ad – soyad değişikliği talep edilebilir?

-Din değişikliği,

-Alay edilebilir olması,

-Gülünç, çirkin veya komik olması,

-Kişinin adına aidiyet duygusu hissetmemesi,

-Kişinin farklı isimle tanınıyor olması,

-Baba ile kişisel ilişki kurmama, herhangi bir bağ hissetmeme ve babanın soyadını taşımak istememe durumu,

-Örf adete, milli değerlere aykırı bir soy isme sahip olma,

-Kişinin kimliğine zarar vermesi,

-Yanlış anlamlar ifade etmesi,

– Evlatlığın, ailenin soyadını almak istemesi

– ad- soy adın ticari faaliyetini etkileyecek nitelikte olma durumu,

– Kadının boşandıktan sonra, kocanın soy adının bilinirliği azaltacağı için kocanın soy adının taşımak istemesi ve bu gibi durumlarda vatandaşlar, isim – soy isim değişikliği davası açarak, haklı sebeplerin varlığı halinde bu değişiklikleri talep edebilir.

Kişinin kullanmış olduğu adının ve soyadının, sosyal yaşantısında karışıklık ortaya çıkartması veya resmi dairelerde isim ve soy ismin karışıklığa yol açması gibi durumlarda da bu durumu ispatlayan belgeler davada delil olarak kullanılabilir.

İsim ve soy isim değiştirme davası tanık ile ispatlanabilir. Eğer değiştirilmek istenen isim, toplumda olumsuz bir çağrışım ifade etmiyorsa durumun ispatı bakımından tanık deliline dayanmak bu davanın sonuçlanmasında önem arz eder.

İsim soy isim düzeltme davası ise, isim – soy isim değiştirme davasından farklı olmakla birlikte hukuki niteliği bakımından aynıdır. Aralarındaki fark, isim – soy isim düzeltme davalarında tanık dinlemeden dahi isim – soy isimde düzeltme yapılabilirken, isim – soy isim değiştirme davalarında tanık deliline dayanmak ve değişikliğin nedenini tanık ile ispatlamak gerekir.

Evlilik birliği içerisinde soy isim değişikliği davalarında durum biraz daha farklılık arz etmekle birlikte, erkek eş soy adını değiştirdiğinde kadının soyadı da değişir. Bununla birlikte 18’den küçük yaşındaki bir çocuğun soy ismi de ana babanın soyadı ile birlikte başkaca hiçbir işleme gerek kalmaksızın kendiliğinden değişir. İsim soy isim değişikliği davasında talep eden kişinin, doğum yeri, nüfusa kayıtlı olduğu yer, medeni hali değişmez.

İsim – soy isim değişikliği davasında yetkili mahkeme değişikliği talep eden kişinin ikametgahının bulunduğu yerdeki veya nüfusa kayıtlı olduğu yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesi’dir. İsim ve soy isim değiştirme davasının karşı tarafı Nüfus Müdürlüğü’dür. Bu davalara davalı sıfatı ile Nüfus Müdürlüğü tarafından görevlendirilmiş bir memur katılır.

Av. Osman Talha YILDIZ

Kalabalık şehirlerde meydana gelen araç kazalarının artması ile son zamanlarda en çok araştırılan konuların başında araç değer kaybı tazminatı gelmektedir. Yapılan kazalar sonucunda hasar gören araçların onarılması ile Tramer kayıtlarında hasarlı araç olarak görünmesi, araçların piyasadaki değerlerinin de düşmesine sebep oluyor. Araçların trafik sigortası tarafından karşılanan bu değer kayıpları trafik kazalarında “kusurlu olan aracın trafik sigortası tarafından” değer kaybı tazminatı adı altında ödeniyor. Peki, değer kaybı tazminatında yapılan düzenlemeler nelerdir, kimler araç değer kaybı tazminatı talep edebilir ve bu değer kayıpları nasıl tazmin edilir? gibi merak edilen araç değer kaybı tazminatını bu yazımızda açıklamaya çalışacağız.

Araç değer kaybı tazminatı nasıl alınır?

Araç değer kaybından dolayı araçta oluşan zarar, kazanın meydana geldiği tarihteki hasar değeriyle hasarın giderildikten sonra aracın edeceği değer arasındaki fark şeklinde tanımlanır.

Araç değer kaybı tazminatı başvurusunda, araçlar arasında tutulan kaza tespit tutanağı, değer kaybı talep eden aracın hasar ekspertiz raporu, kaza fotoğrafları, araç ruhsat fotokopisi, sürücü belgesi, sigorta şirketine yazılı olarak başvuru yapılması gerekir. Ayrıca araç değer kaybı tazminatı başvurusu için aracılar ile başvuru yapmak gerekmez.

Araç değer kaybı tazminatı alabilmek için trafik kazasında tutulan tutanak sonucunda değer kaybı tazminatı talep eden tarafın kusursuz olması gerekir. Bir diğeri ise kaza yapan ve hakkında değer kaybı başvurusu yapılan aracın pert olmaması gerekir.

Araç değer kaybı tazminatı, sigorta eksperlerince düzenlenen değer kaybı raporu ile hesaplanır. Tazminatın hesabında; kazaya karışan ve kusursuz olan aracın rayiç değeri, kilometresi, ne amaçla kullanıldığı (ticari – hususi) gibi durumlar göz önüne alınarak hesaplama yapılır.

Hurda belgeli, trafikten çekilmesi gereken araçlar dışındaki neredeyse bütün araçlar (otomobil, taksi, otobüs, motosiklet, kamyon, traktör v.b.) küçük-büyük bütün hasarları için değer kaybı tazminatı talep edebilir. Bunun dışında araçların kilometresi (marka, modeli, kaza tarihindeki yaşı, hasarın büyüklüğü v.b.) de kazaya karışan aracın değer kaybı tazminatı alması noktasında değer kaybının farklı hesaplama yapılmasını sağlamakla birlikte, aracın kilometresinin çok ve araç modelinin eski olması araç değer kaybına başvuru yapmanın önünde bir engel teşkil etmez.

15 günlük süreç önemli!

Trafik kazaları araç değer kaybı tazminatları için, zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir. Sigorta şirketine başvuru yapan tarafa, 15 gün içerisinde yazılı bir şekilde sigorta şirketi tarafından cevap verilmediği takdirde Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru yapılmalıdır. Sigorta şirketinin zarar görene ödeme miktarı için son kararını bildirmesi ya da 15 gün içinde başka bir ödeme yapmaması durumunda zarar gören, Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir. Ancak ilgili tarafından sigorta şirketine başvuru yapılmadan Sigorta Tahkim Komisyonuna gidilemez ve genel mahkemelerde dava da açılamaz.

Araç değer kaybı tazminatı talep edenlerin kazada kusursuz olmasının yanı sıra, zararın ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ve kazanın meydana geldiği tarihten itibaren 10 yıl içinde değer kaybı talep etmesi gerekir.

Av. Osman Talha YILDIZ

Kişisel amaçlı ruhsatsız silah bulundurma, taşıma veya satın almak suçtur. 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar İle Diğer Aletler hakkında Kanunun 13. Maddesine bakacak olursak ruhsatsız silah, bıçak, mermi, ruhsatsız suç aletleri v.b. gibi aletleri taşımak veya ruhsatsız silah satın almak da bir takım cezalara tabidir.

6136 Sayılı ateşli silahlar ve bıçaklar ile diğer aletler hakkında Kanun’da tanımlanan ruhsatsız silah, mermi v.b. gibi şeyleri taşıma suçu, “Ateşli silahlarla mermilerinin ve bıçaklarla salt saldırı ve savunmada kullanılmak üzere özel olarak yapılmış bulunan diğer aletlerin memlekete sokulması, yapılması, satılması, satın alınması, taşınması veya bulundurulması bu kanun kapsamında suç teşkil eder.

Bıçak, mermi v.b. gibi suç aletlerinin satılması, bulundurulması da bu yasa kapsamında suç olarak değerlendirilir. Otomatik silahların, uzun ve kısa namlulu silahların, av tüfeği, tabanca ve bunun gibi her türlü silahın ruhsatsız olarak taşınması da yine bu kanun ile suç olarak hüküm altına alınmıştır. Bunun yanında süresi dolan silah ruhsatının yenilenmemesi de yine bu suçu oluşturur.

Suçun cezası nedir?

 6136 Sayılı ateşli silahlar ve bıçaklar ile diğer aletler hakkında Kanun’un 13. Maddesi v.d. hüküm altına alınan bu suçun cezası; “Ateşli silahlarla bunlara ait mermileri satın alan, taşıyanlar veya bulunduranlar hakkında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve 30 günden 100 kadar adlî para cezası verilir.

Ateşli silahın, tüfek, seri ateşli, tam otomatik, dürbünlü tabanca v.b. olması ya da ateşli silahların veya mermilerin miktar bakımından vahim olması halinde ise 4 yıldan 8 yıla kadar hapis ve 500 günden 5000 güne kadar adli para cezasına hükmolunur.

Bu silahların “tüfek veya seri ateşli, tam otomatik veya dürbünlü tabanca” gibi sayılan silahların dışındaki ateşli silahın “bir adet olması ve mutat sayıdaki mermilerinin ev veya işyerinde bulundurulması halinde” verilecek ceza 1 yıldan 2 yıla kadar hapis ve 25 günden 100 güne kadar adlî para cezasıdır.

Ateşli silahlara ait mermilerin pek az sayıda bulundurulmasının veya taşınmasının mahkemece vahim olarak takdir edilmemesi durumunda hükmolunacak ceza 6 aya kadar hapis ve 100 güne kadar adlî para cezasıdır.

Kuru sıkı şeklinde tabir edilen ses, gaz fişeği v.b. tabancayı, teknik özelliklerinde değişiklik yaparak öldürmeye elverişli silah haline dönüştüren kişi hakkında, 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve 30 günden 100 güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

Belirlenen silahları ruhsatsız olarak bulunduran, taşıyan, satın alan kişilere cezai yaptırımlar uygulanır. Cezanın belirlenmesinde ise suçun nasıl ve ne amaçla işlendiği, gibi durumlar somut olayın özelliklerine göre belirlenir.

Ruhsatsız silah taşımak, herhangi bir yerde bulundurmak, satmak ve satın almak da suçtur. Suçun niteliği, işleniş biçimi gibi durumlar da verilecek cezanın artırılması ya da azaltılması yönünde etkili olur. Ruhsatsız silahın ele geçirilmesi halinde el koyma işlemlerinin ardından ruhsatsız silahına el konulan kişi hakkında adli makamlarca suç soruşturması başlatılır. Ruhsatsız silah bulundurma, taşıma ve yukarıda sayılan suçlar bakımından görevli mahkeme Ceza Mahkemeleri olup, yetkili mahkeme ise suç nerede işlendi ise o ilçe sınırlarında bulunan suçun işlendiği yer mahkemesidir.

Av. Osman Talha YILDIZ

Özellikle son zamanlarda emlak piyasası oldukça hareketli bir dönem geçiriyor. Yurt genelinde son bir yıl içerisinde ev kiralarında yüzde yüzü aşan yükseliş yaşanırken, bir de konut sahipleri tarafından eski kiracılar üzerinde ‘ara zam’ baskısı yapılıyor. Bu nedenle kiracılar, ev sahipleri tarafından gelişi güzel yapılan zamların önüne geçmek için ne gibi haklara sahip olduklarını merak ediyor. Bu haftaki yazımızda kiralara yapılabilecek yasal zam oranlarını ve kiralarda ara dönem zammı yapılabilir mi gibi sorunları ele alacağız.

Ara Zam Baskısı                            

Ev sahipleri, evlerini daha yüksekten kiraya verebilmek için mevcut kiracılarını çeşitli bahanelerle evden çıkarmaya çalışırken bir yandan da kiracılarına ‘ara zam istiyorum’ talebiyle baskı kuruyor. Oysa kira artış oranları kanun ile belirlenir ve kira artış oranları her sene tüketici fiyat endeksine göre yıllık enflasyon değerindeki değişim baz alınarak düzenlenir.

Kira artış oranı, kiracılar tarafından kiralanan taşınmazların kira bedellerinin belirli aralıklarla ve belirli oranlarda artırılmasına verilen isimdir. Kiralanan taşınmaz için ödenen kira bedelleri enflasyonun etkisi ile düzenli olarak artmaktadır. Kira bedelinin fahiş oranlarla ve kiraya verenlerce serbestçe artırılmasının önüne geçmek için bir takım düzenlemeler yapılmıştır.

Türk Borçlar Kanunu’nun 344. Maddesi ile düzenlenen kira bedellerinin belirlenmesinde Tarafların yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedeline ilişkin anlaşmaları, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerlidir. Bu kural, bir yıldan daha uzun süreli kira sözleşmelerinde de uygulanır.

Ancak taraflarca bu konuda bir anlaşma yapılmamışsa, kira bedeli, bir önceki kira yılının tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla hâkim tarafından, kiralananın durumu göz önüne alınarak hakkaniyete göre belirlenir.

Yasal Kira Artış Oranının Üzerine Çıkılamaz!

Kira artış oranının belirlenmediği hallerde, bir önceki kira yılının tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla kira artışı uygulanabilir. Kanunda düzenlenen bu yasal artış oranı, kiracıların muhatap olabileceği maksimum artış oranıdır ve ev sahipleri bu orandan fazla kira artışı yapabilme hakkına sahip değildir.

Taraflarca bu konuda bir anlaşma yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın, beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde ve bundan sonraki her beş yılın sonunda, yeni kira yılında uygulanacak kira bedeli, hâkim tarafından tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri göz önünde tutularak hakkaniyete uygun olarak belirlenir.

Kiracılara yapılan kira zamları sadece kira sözleşmelerinin süresinin sonunda yapılabilir. Taraflarca sözleşmede “kira zammının farklı zamanlarda artacağı” şeklinde bir hüküm yazılsa dahi kiraya veren, kiraya “12 aylık tüketici fiyat endeksinin değişimi oranında” zam yapabilir. Sonuç olarak “ara zam” şeklinde bir düzenleme olmayıp, ev sahipleri de böyle bir talepte bulunamaz. Kiraya veren sözleşme süresinin dolması ile bir önceki ayın 12 aylık TÜFE değişim oranını kira bedeline uygulayarak kira bedelini artırır.

Av. Osman Talha YILDIZ