16 Eylül 2022

Son dönemlerde dalgalanan döviz piyasası sebebiyle vatandaşlar elinde bulunan paranın değer kaybetmesini önlemek amacıyla yatırımlarını dolar ve euro gibi yabancı para birimlerine yapmaktadır. Ancak bu durum bazı zamanlarda vatandaşlar tarafından Türk Lirası üzerinden kredi çekilerek, döviz alma işlemi şeklinde de gerçekleşiyor. Bu durum karşısında da “kredi çekerek dolar ya da euro almanın” herhangi bir yaptırımı olup olmadığı akla gelen soruların başında yer alıyor.

Yatırım araçlarından olan dolar ve euro gibi yabancı para birimlerine son dönemde rağbet iyiden iye artıyor. Öyle ki bazı vatandaşlar kredi çekerek TL olarak aldıkları parayı dövize çeviriyor. Bankalar vatandaşların, ihtiyaç kredisini ne amaçla kullanılacağını denetlemez. Kredi çekerek döviz almanız banka için bir sorun teşkil etmez.

Bu duruma engel olmak isteyen Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu (BDDK) bankalardan kredi çekerek döviz alanlar hakkında gözetim ve denetim yaparak, müşterilerin amacına uygun olmayan bir şekilde kredi kullanmamasına dair imza almaya başlamıştı ve bankaların iç denetim mekanizmalarının zamanında oluşturulmadığı gerekçesiyle işlem yapmaya başladı.

BDDK, Türk Lirası cinsinden kullandırılan kredilerin amacına aykırı olarak kullandırılması konusunda tespit edilen aykırılıklar hakkında gerekli idari işlemler tesis etmeye başladı. BDDK, gerekli önlemleri zamanında alamayan bankalara yönelik olarak 148/b maddesi gereği 50 bin TL ile 500 bin TL arasında olan cezanın alt sınırdan uygulanmasına karar verdi.

BDDK’nın 24.06.2022 tarihli ve 10250 sayılı Kurul Kararı ise şu şekildedir; “Bilindiği üzere Kurumumuz tarafından daha önce bankalara, kredilerin kullandırım amacına uygun olmayan işlemlerin gerçekleştirilmesinde kullanılmasının engellenmesi için azami özenin gösterilmesi yönünde talimatlar verilmişti. Ancak bazı şirketlerin, döviz borcu ya da döviz yükümlülüğü olmamasına hatta döviz pozisyon fazlası bulunmasına rağmen, TL kredi kullanarak döviz alımı gerçekleştirdikleri ve döviz pozisyonu tuttukları görülmüştür. Yani üretime, istihdama, yatırıma gitmesi gereken uygun koşullu TL ticari kredi kaynakları, gerçek bir ihtiyaç olmadığı halde bazı şirketlerce döviz alımı amacıyla kullanılmaya devam etmektedir. Bu itibarla, finansal istikrarın güçlendirilmesi ve kaynakların daha verimli ve üretken alanlarda kullanılarak kredi sisteminin etkin bir şekilde çalışmasını ve kredilerin amacına matuf bir şekilde kullanılmasını sağlamak amacıyla gerekli görülen bir makro ihtiyati tedbir olarak karar alınmıştır.”

Ancak cezalar kredilerin döviz olarak kullanımından dolayı değil, bankaların buradaki iç kontrol mekanizmasını zamanında oluşturamamasından dolayı kesildi.

Sonuç olarak kredi çekerek döviz almak suç olmamakla birlikte vatandaşların kredi çekip döviz alması durumunda kredi tutarının ödenmesinde uygulanan faiz miktarları çok yüksek olduğu için kredi tutarları ve faiz miktarlarına dikkat etmesi gerekmektedir.

Av. Osman Talha YILDIZ

Üniversitelerin açılmasına kısa bir süre kalırken şimdiden ev bulma telaşı başladı. Özellikle yurtta yer bulamayan yüz binlerce öğrenci kiralık ev ilanlarını araştırıyor. Fakat zaman zaman öğrenciler ve aileleri baktıkları kiralık ilanların açıklamalarında “öğrenciye, bekara” ev verilmeyeceği yönünde yazılarla karşılaşabiliyor. Bu şartların hiçbir geçerliliği olmadığı gibi, vatandaşlar tarafından şikayet edildiğinde bu ilanları verenlere para cezası veriliyor.

6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu ismiyle yürürlüğe giren bu kanun, insan haklarının korunmasını, kişilerin eşit muamele görme hakkının güvence altına alınması gibi hakları güvence altına almaktadır.

Aynı kanunun ayrımcılık yasağı başlıklı 5. Maddesinde; Kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri ve bunlar tarafından yetkilendirilenler, taşınır ve taşınmazları kamuya açık bir şekilde sunarken bu malları edinmek veya kiralamak isteyenler ile bunlar hakkında bilgi almak isteyenler aleyhine, bunların kiralanması, kira akdinin şartlarının belirlenmesi, kira akdinin yenilenmesi veya sona erdirilmesi, satışı ve devri süreçlerinin hiçbirinde ayrımcılık yapamaz.” Şeklinde düzenlenmiştir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi 2016 yılında aldığı bir kararla bekarları ve öğrencilerin mağduriyetini gidermek amacıyla önemli bir kanun tasarısını yapılan oylamayla kabul etmişti. 20 Nisan 2016’da kabul edilen bu tasarı göre “Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu” ismiyle ve 6701 kanun numarasıyla yürürlüğe girmişti. Kanunun amacı şu şekilde tanımlanmıştı:

“Bu Kanunun amacı; insan onurunu temel alarak insan haklarının korunması ve geliştirilmesi, kişilerin eşit muamele görme hakkının güvence altına alınması, hukuken tanınmış hak ve hürriyetlerden yararlanmada ayrımcılığın önlenmesi ile bu ilkeler doğrultusunda faaliyet göstermek, işkence ve kötü muameleyle etkin mücadele etmek ve bu konuda ulusal önleme mekanizması görevini yerine getirmek üzere Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun kurulması, teşkilat, görev ve yetkilerine ilişkin esasların düzenlenmesidir.”Üçüncü maddenin birinci ve ikinci fıkralarında çok net ifadeler yer almaktadır:

Şikayet edilebilir!

Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, ayrımcılık yasağının ihlal edilmesi halinde,  1.000 TL’den 15.000 TL’ye kadar idari para cezası kesme yetkisi vardır.

Ayrımcılık yasağının ihlali hâlinde, bu ihlalin etki ve sonuçlarının ağırlığı, failin ekonomik durumu ve çoklu ayrımcılığın ağırlaştırıcı etkisi dikkate alınarak ihlalden sorumlu olan kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri hakkında bin Türk lirasından on beş bin Türk lirasına kadar idari para cezası uygulanır.

Vatandaşlar, evlerini bekara, öğrenciye kiralamak istemeyen ev sahiplerini, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na, kaymakamlıklara ya da valiliklere şikayet edebilir. Bu sayede din, dil, ırk, cinsiyet, medeni hal gibi ayrımcılıkların da önüne geçilmeye çalışılmıştır.

Av. Osman Talha YILDIZ